“Alsof JIJ altijd zo rustig bent!” Grote kans dat je deze zin, of een variant ervan, weleens van je puber hebt gehoord. Op het moment dat je je kind aanspreekt op een grote mond of een snauw aan tafel, krijg je zo de bal teruggekaatst. En eerlijk is eerlijk, vaak zit er een kern van waarheid in.
Als de communicatie tussen ouder en kind niet lekker loopt, wordt het kind vaak aangemeld voor coaching. Best logisch, want pubers kunnen op het vlak van communicatie nog een hoop leren. Hoe krijg je je zin zonder met je ogen te rollen of te schelden? Hoe doe je ‘normaal’ aan tafel tijdens het avondeten? En hoe reageer je als je moeder je wijst op een afspraak waar je je niet aan gehouden hebt?
4 punten die helpen om beter te communiceren
Pubers moeten vaak nog wat slimmer leren communiceren. Maar wat moet je dan eigenlijk kunnen, om op een slimme manier je doel te bereiken? Ik denk vooral aan deze 4 punten:
- Vaardigheden rondom taal en houding: het besef dat je toon, uitstraling en woorden iets doen met je boodschap
- Empathie voelen en tonen naar de ander: snappen waarom je vader of moeder die telefoon wil afpakken, en dat laten merken
- Je eigen doel overbrengen: wat vind je belangrijk en wil je vooral duidelijk maken aan je ouders
- Je emoties in bedwang houden: niet meteen gaan gillen, boos doen, fysiek reageren of weglopen
Dit is natuurlijk een leerproces, en ook wij ouders zijn er lang niet altijd handig in. Toch geldt: hoe beter je kind op jou kan oefenen, hoe beter de voorbereiding op de grote buitenwereld.
Go first
Hoe krijg je je kind nou zover dat het al deze dingen onder de knie krijgt? Het antwoord is simpel: go first. Jullie als ouders zijn jarenlang het rolmodel van je kind geweest. Als jong kind zoog je kind alles als een sponsje in zich op. Naarmate kinderen ouder worden, krijgen ze haarfijn door welke dingen in jouw gedrag niet zo handig zijn, averechts werken of niet kloppen met wat je van hen verwacht. En dat wordt je dan ook verteld: “Alsof JIJ altijd alles opruimt!”
Laten we daarom eens kijken hoe het eruitziet als je de vier onderdelen eerst op jezelf toepast, zodat je kind het van jou kan leren.
1. Taal en houding: hoe doe je dat buitenshuis
Op je werk gaat dit meestal prima. We hebben allemaal leren solliciteren en gesprekken voeren met bazen, collega’s of klanten, en door schade en schande zijn we steeds handiger geworden in hoe we iets voor elkaar krijgen. Je let op je woorden, je blijft vriendelijk als een klant lastig doet en je weet precies welke toon je aanslaat in een overleg.
Thuis aan de keukentafel kan dat zomaar verdwenen zijn. Daar komt een opmerking er kortaf uit, met een zucht erachteraan, of roep je vanaf de trap dat de vaatwasser nog steeds niet is uitgeruimd. De vaardigheden heb je dus wel, ze vallen thuis alleen sneller weg als de spanning oploopt. En dat heeft alles te maken met emoties, daar kom ik bij punt 4 op terug.
2. Empathie: kleine zinnetjes doen veel
Kleine zinnetjes die de ander erkenning geven voor wat hij of zij voelt. Dat klinkt mooi, en toch slaan we het zelf ook wel over in het heetst van de strijd. Want hoeveel empathie heb je nog in je tank na een lange dag, als je je alweer schrap zet voor de volgende discussie? Blijf onthouden dat kleine zinnetjes helpen, zoals “Ik snap dat je je streak nog even af wilt maken”, “Ik snap dat je ervan baalt en dat je ons streng vindt” of “Ik snap dat je liever wat langer wegblijft”. Een paar woorden is genoeg, en je regel blijft gewoon staan. Een beetje compassie verzacht de boel vaak al.
Empathie gaat ook over echt luisteren en de tijd voor elkaar nemen. Wij hebben zoveel levenservaring dat we al snel denken te weten wat het beste bij ons kind past, en dan projecteren we onze eigen verwachtingen op hem of haar.
Als je eerst nieuwsgierig bent naar hoe je kind het zelf ziet, welke dingen je kind belangrijk vindt in het leven, waar je kind van ‘aan’ gaat, dan voelt hij of zij zich meer gehoord. En dat stukje empathie is dan weer wat je ook meer van die kant terug wil zien. Dus ‘go first’…
3. Je doel overbrengen: zoom uit
Bij elk conflict helpt het om uit te zoomen naar een hoger doel, omdat je daar vaak wel overeenstemming over bereikt. In een relatie kun je ruziemaken over het dopje van de tandpasta, of je kunt het hebben over wat jullie allebei willen: een huis dat netjes en bewoonbaar blijft, of geen tube die uitdroogt en weggegooid moet worden.
Met je kind werkt dat net zo. “Ik wil niet dat je zoveel op je telefoon zit” is een regel. Als je uitzoomt, kom je bij iets als: “Ik vind het belangrijk dat je later een volwassene wordt die zichzelf kan begrenzen.” Je kind heeft ook een doel: een leuke vriendengroep, erbij horen en niets missen van wat er in de groepsapp gebeurt. Als je die twee naast elkaar legt, ontstaat er ruimte voor een ander gesprek.
Bijvoorbeeld: “Ik snap dat je contact met je vrienden belangrijk vindt, dat vind ik ook. Daarnaast wil ik dat je leert om zelf je grenzen te bewaken. Hoe kunnen we dat allebei voor elkaar krijgen?” Dan zit je ineens samen aan dezelfde kant van de tafel, en ziet je kind meteen hoe je je eigen doel overbrengt zonder de ander weg te zetten.
4. Emoties: jouw rode knoppen
Hoe is het met jou als ouder als het gaat om je stem verheffen, ontploffen, huilen, drama maken, je kind lui of dom noemen, of schelden op medeweggebruikers en mensen op tv? Als we over het randje gaan, hebben we allemaal een minder mooie kant. Bij sommigen is die emotionele kant goed zichtbaar. In conflicten komen ook de minder zichtbare vormen veel voor: passief-agressief gedrag, de slachtofferrol, een paar dagen niks zeggen, sarcastische opmerkingen. Voor je kind zijn die stillere reacties soms nog verwarrender, omdat er niets wordt uitgesproken terwijl ‘ie wel voelt dat er iets is.
Al onze reacties komen ergens vandaan. We hebben allemaal rode knoppen, en onze kinderen weten die feilloos te vinden. Vraag je eens af hoe jouw vader en moeder met hun emoties omgingen. Heb je geleerd om ze niet te uiten, waardoor je alles opkropt en af en toe als een vulkaan uitbarst? Werd er bij jullie thuis vooral over feiten gepraat en weinig over gevoelens? Of ben je opgegroeid met fysiek of psychisch geweld en ben je nu bang voor elke escalatie?
Juist op momenten van spanning kun je weer reageren als het kind dat je vroeger was. Dat is voor je kind geen fijne situatie, want dan staan jullie als twee boze kinderen tegenover elkaar en is er niemand meer die het overzicht houdt.
Het mooie is dat je hier als ouder het meeste verschil kunt maken. Als je merkt dat je knop wordt ingedrukt, even ademhaalt en zegt: “Ik merk dat ik boos word, ik kom hier straks op terug”, dan laat je je kind zien hoe je met een heftige emotie omgaat. Dat leert ‘ie veel beter van jou dan uit welk serieus gesprek ook. En als het een keer misgaat, wat ons allemaal overkomt, dan is het herstel net zo leerzaam: terugkomen, sorry zeggen en uitleggen wat er in je gebeurde.
“Het ligt allemaal aan mijn ouders”
Als ouders hun kind bij mij aanmelden, heb ik altijd eerst een gesprek met de ouder(s) zelf. Soms is het beeld dat ik dan krijg compleet anders dan wat ik later van het kind hoor tijdens een sessie. “Het ligt allemaal aan hun!” “Mijn moeder loopt altijd te huilen.” “Mijn vader is echt gek.”
Natuurlijk kleurt een puber het verhaal, en tegelijk zijn er ook gezinnen waar één ouder behoorlijk explosief is en waar het hele gezin daar last van heeft. Dat maakt het complex, want dat kun je niet alleen bij het kind neerleggen om op te lossen. Dan kijk ik samen met jullie welke hulp het handigst is, en vaak is een aparte oudersessie dan heel waardevol. Niemand is zomaar explosief, het komt ergens vandaan, en daar kun je vaak best iets aan doen.
Go first, ook in de hulp
Herken je jezelf in die rode knoppen? Dan kun je ook zelf de eerste stap zetten, precies zoals je dat van je kind hoopt. Als jij rustiger reageert, beweegt je kind vaak vanzelf mee.
In een oudersessie kijken we samen waar jouw knoppen zitten en waar ze vandaan komen. Soms met een opvoedopstelling, waarbij je met een paar vloerankers ineens letterlijk ziet waar je staat tussen je kind en je eigen ouders. Of met hypnotherapie, om bij de bron van die oude reactie te komen. Geen zorgen, je blijft er gewoon zelf bij en gaat echt geen kippengeluiden maken.
Benieuwd wat ik voor jullie kan betekenen? Neem gerust contact met me op.
