“Natuurlijk gebruik ik ChatGPT voor school,” hoor ik regelmatig in sessies. Afgelopen week ontmoette ik voor het eerst een meisje dat zei: “Nee echt niet dat vind ik zo slecht voor het milieu”. Maar ga er maar vanuit dat jouw kind het ook doet. Misschien vraag je je dan af: moet ik dit goedvinden? Verbieden? Gewoon maar vertrouwen?
In de afgelopen twee weken schreef ik over AI en leren: het verschil tussen ‘slim gebruik’ en cheaten, en 10 concrete tips hoe je kind met dit soort tools echt goed kan leren. Maar ik merk dat veel ouders zelf eigenlijk geen idee hebben wat hun kind daar nu precies mee doet. Of wat het nu precies is.
Wat is dat ChatGPT eigenlijk?
Misschien heb je er zelf weleens wat mee gedaan, misschien ook niet. ChatGPT, Claude, en andere AI-tools zijn programma’s waar je vragen aan kunt stellen en die antwoord geven. Niet zoals Google (een lijst met websites), maar als een gesprek. Je kind typt een vraag, AI geeft uitleg, je kind vraagt door, AI legt verder uit.
Het is een beetje als een privéleraar die altijd beschikbaar is. Die uitleg geeft op het niveau van je kind. Die niet zegt “dat heb ik al drie keer uitgelegd” maar gewoon opnieuw begint. En ja, die ook gewoon het huiswerk kan maken als je kind dat vraagt. Een soort permanent aanwezige assistent.
Je bent niet de enige die het niet snapt
Veel ouders hebben geen idee wat hun kind daar precies mee doet. Of weten zelf niet zo goed wat het is. En dat is helemaal niet gek, want het bestaat nog maar een paar jaar in deze vorm. Het gaat razendsnel en iedereen probeert er nog uit te komen hoe we ermee om willen gaan.
Het goede nieuws: je hoeft geen expert te zijn om je kind te kunnen helpen. Wat je wél moet weten: of je kind het op een handige manier gebruikt en niet als huiswerkrobot. En daar kun je op letten.
Groene vlaggen: dit is goed gebruik
Wanneer hoef je je geen zorgen te maken? Als je dit ziet of hoort:
- Je kind kan uitleggen wat het heeft geleerd. Vraag: “Vertel eens wat je net aan het doen was?” Als je kind kan vertellen wat AI heeft uitgelegd en hoe dat helpt, dan werkt het prma.
- Je kind zegt dingen als “oh nu snap ik het eindelijk!” of “ChatGPT legt het beter uit dan de docent en dat helpt.”
- Je kind gebruikt AI voor uitleg, niet voor antwoorden. Het verschil: “Leg uit hoe ik deze som moet maken” tegenover: “Maak deze som voor me.”
- Cijfers worden beter omdat je kind de stof beter begrijpt, niet omdat ChatGPT alles heeft gemaakt.
- Je kind checkt of wat AI zegt klopt, kijkt in het boek of bij aantekeningen.
Rode vlaggen: nu kun je beter ingrijpen
Wanneer wordt het tijd om het gesprek aan te gaan? Let op de volgende situaties:
- Je kind kan niet uitleggen waar het mee bezig was. “Gewoon huiswerk” is niet genoeg. Als je kind niet kan vertellen wat het doet, leert het waarschijnlijk niet zoveel.
- Je kind kopieert hele teksten, of vat ze samen, zonder ze eerst te lezen of te begrijpen.
- Cijfers worden niet beter, ondanks “ik heb heel hard geleerd” Dan gebruikt je kind ChatGPT misschien als antwoordenboek, niet als uitleghulp.
- Je kind wordt boos, geheimzinnig of defensief als je vraagt wat het doet.
Het gesprek aangaan
En hier wordt het lastig voor veel ouders. Je wilt helpen, maar niet controleren. Je wilt betrokken zijn, maar je mag je er van je kind niet mee bemoeien. Hoe pak je dat aan zonder dat het meteen escaleert?
Niet doen:
- Verbieden zonder uit te leggen waarom
- Over de schouder meekijken (“Laat je scherm eens zien!”)
- Reageren vanuit angst (“Straks word je lui!”)
Wel doen:
- Nieuwsgierig zijn: “Ik ben benieuwd, hoe werkt dat eigenlijk?”. Veel tieners vinden dat heerlijk, iets technisch uitleggen aan hun ouders.
- De stof laten uitleggen: “Kun je me vertellen wat je net hebt geleerd?”
- Samen ontdekken: “Zullen we samen eens kijken wat ChatGPT kan en niet kan?”
- Focussen op begrip: “Snap je het nu beter dan eerst?”
Handige zinnetjes
Soms helpt het om letterlijk te weten wat je kunt zeggen. Hier zijn zinnen die het gesprek openen zonder dat je kind meteen in de verdediging schiet:
- “Ik hoor steeds meer over AI. Hoe gebruik jij het eigenlijk bij je huiswerk?”
- “Kun je me uitleggen wat je vandaag hebt geleerd? Ik ben gewoon nieuwsgierig.”
- “Hoe check je of wat ChatGPT zegt ook klopt?”
- “Wat vind je zelf eerlijk gebruik van ChatGPT?”
Die laatste vraag is superhandig. Vaak weet je kind zelf best wel wanneer het over de grens gaat. Door het te vragen, laat je je kind nadenken in plaats van in de verdediging te gaan.
En ze zijn natuurlijk ook niet gek, die leerlingen. Soms gebruiken ze het gewoon uit tijdnood, omdat er zoveel op hun bordje ligt. Het is al fijn als je iets van een moreel kompas bij je kind ontdekt.
Bonustip: probeer het zelf
Dit klinkt misschien gek, maar het helpt echt: probeer ChatGPT of Claude zelf eens uit. Stel een vraag over iets waar je meer over wilt weten. Een recept, uitleg over een nieuwsitem, hoe je een brief schrijft. Dan voel je hoe het werkt. Je ziet waar de kracht zit, maar ook waar de valkuilen liggen.
En dan begrijp je ook beter waarom je kind het gebruikt, maar ook hoe het soms mis kan gaan (denk aan: garbage in = garbage out; als je een slechte/vage vraag stelt, krijg je een slecht antwoord)..
Je hoeft het niet perfect te snappen
Laatste gedachte: je hoeft geen AI-expert te worden om je kind te helpen. Wat je wel moet doen is het gesprek aangaan. Nieuwsgierig blijven. Letten op of je kind kan uitleggen wat het leert. En grenzen stellen als dat nodig is.
AI gaat niet meer weg. Je kind gaat het gebruiken, of je dat nou wilt of niet. Maar jij hebt wel invloed op HÓE je kind het gebruikt. Door betrokken te blijven, vragen te blijven stellen, en samen te ontdekken wat werkt en wat niet. Wat ‘goed’ is en wat niet. Juist ook die gesprekken over ethiek zijn enorm interessant om met je kind te voeren. En zo ontwikkelt je kind ook de eigen mening en daarmee weer een stukje zelfinzicht.
Dit was het laatste deel van het drieluik over leren met ChatGPT of andere AI-tools. Lees ook deel 1 (het verschil tussen cheaten en slim leren) en deel 2 (10 concrete tips voor leerlingen).
