“Ik ga echt niet langer dan een week voor mijn toets beginnen,” zeggen veel leerlingen me. “Dan ben ik het allang weer vergeten, dat heeft geen zin”. In de praktijk betekent dit dat ze pas in die laatste week in actie komen en dat zie je dan vaak terug in de cijfers.
Zo gek is die uitspraak ook niet, ‘dan ben ik het allang weer vergeten’, maar dat komt niet vanwege die paar weken die ertussen zitten. Het komt vooral omdat ze het niet blijven herhalen. Er is best al wat onderzoek gedaan naar effectief leren, en wat vooral opvallend is, is het belang van herhalingen.
Of het nou gaat om woordjes leren, begrippen leren, of hele paragrafen geschiedenis navertellen: herhalen en oefenen is de sleutel.
De vergeetcurve uitgelegd
De Duitse psycholoog Ebbinghaus kwam al in 1885 met zijn onderzoek. Hij wilde een set van betekenisloze lettergrepen in zijn hoofd stampen. Een soort ‘woordjes leren’ next level. Op basis van zijn bevindingen kwam hij met ‘De vergeetcurve’. Hij concludeerde namelijk:
- na elke herhaling vergeet je minder
- elke herhaling gaat sneller dan de vorige keer
Feit 1: na elke herhaling vergeet je minder
Na 1x leren kun je een paar dagen later het gevoel hebben dat je de helft niet meer weet. Als je dan alles herhaalt, vergeet je daarna minder. Pas na 3-4 complete herhalingen zie je dat de vergeetcurve afvlakt. Je vergeet dus minder.
Eigenlijk is de term ‘vergeten’ ook niet de juiste. Het zit na 1x leren wel in je hoofd, maar je kunt het nog moeilijk vinden bij die 1e herhaling. Bij elke herhaling zijn die hersenverbindingen sterker en kun je het juiste deurtje in je brein openen.
Feit 2: elke herhaling gaat sneller dan de vorige
Bij elke herhaling moet je dus weer de hele set doornemen en oefenen tot je alles weer weet. Ebbinghaus kwam erachter dat dit proces elke keer minder tijd inneemt. Hij merkte dat het openen van het juiste deurtje in zijn hoofd bij elke herhaling gemakkelijker ging.
De herhalingsblokken kosten je dus steeds minder tijd en leveren telkens meer op.
Gespreide herhaling
Er is ook onderzocht hoeveel tijd er tussen herhalingen moet zitten. En ook daar blijkt weer uit dat in de laatste week pas beginnen funest is. Hoe meer dagen er tussen de herhalingen zitten, hoe beter het in het langetermijngeheugen blijft hangen.
Ik oefen zelf al een jaar elke dag Japanse karakters en stoei dus ook met die vergeetcurve. De app vraagt me na een week of langer nog eens om een karakter dat ik dan niet meer weet (frustrerend). Ik spiek dan weer, oefen weer, en dan bij de volgende herhaling 1-2 weken later kom ik sneller op het goede antwoord.
Dit soort apps spelen al goed in op de optimale manier van leren. En ik merk zelf ook hoe frustrerend dat gevoel is van ‘eerst wist ik het wel en nu niet meer’ – erg demotiverend voor veel scholieren. Maar juist dat vergeten en weer opnieuw oefenen maakt de hersenverbinding sterker.
Wat leerlingen vaak zeggen
Als ik zeg dat je sets woordjes het beste al een paar weken eerder kunt beginnen te leren en herhalen, zeggen (of denken) ze vaak: ‘ja doei, daar heb ik echt geen tijd voor’. Zeker als je 10 van dit soort vakken hebt.
Maar dan is wel de vraag:
- hoe graag wil je een voldoende? Wat heb je ervoor over?
- hoe vroeg moet je dan dus al beginnen met leren, om voldoende keren te kunnen herhalen? Misschien is 3 weken dan nog te kort.
Voor ouders is dit ook een lastig punt: je weet dit allemaal wel, maar je kind doet het toch anders.
Weet in elk geval dat elke keer dat jullie samen leren, dat jij overhoort, al een vorm van herhalen is, dus supergoed. Het is dus ook belangrijk dat je niet boos wordt bij het overhoren als je kind een woord niet weet: dat hoort juist bij de vergeetcurve. Bedenk samen een ezelsbruggetje en laat het woord of begrip later nog eens voorbij komen.
Tips om het te vergemakkelijken
Ik vind dat er best veel verwacht wordt van onze scholieren, zeker in toetsweken of examenweken. Het pást ook niet in 1-2 weken voorbereiding, als je het goed wilt aanpakken. Maar wat dan? Hier zijn wat tips die verlichting geven, meteen vanaf het begin van een nieuwe periode:
- goed bijblijven: opletten in de klas, huiswerk goed bijhouden, met aandacht de lesstof lezen
- elk weekend alle stof van de afgelopen week extra doornemen
- kleinere leersets zijn fijner, bv 25 woorden. Maak wekelijks al leersets / flashcards en leer ze dan meteen al een eerste keer
En misschien hoef je niet voor ál je vakken zo’n streng regime aan te houden. De vakken die al prima gaan kun je blijven doen zoals je deed.
Hoe ik help bij het leren leren
Sinds 2016 help ik al leerlingen met het ‘leren leren’. Het uitleggen van de vergeetcurve is er een onderdeel van, maar leren leren houdt zoveel meer in:
- Welke manier van leren werkt bij jou het beste?
- Hoe zet je jezelf aan het werk?
- Wat doe je als je geen zin hebt of het niet snapt?
- Hoe ga je om met stress?
- Hoe plan je het allemaal?
- Hoe zorg je voor optimale concentratie?
Ik werk met kinderen vanaf groep 7 tot en met examenkandidaten en zelfs studenten, want op elke leeftijd krijg je te maken met dit thema. Deze lessen doe ik vaak ook online.
Houd rekening met een wachttijd van 1-2 maanden, voor er na schooltijd plek. Je kunt in mijn agenda alvast een vrijblijvend kennismakingsgesprek voor jezelf inplannen en ‘met potlood’ 3-4 afspraken voor je kind.
