“Ik deed vroeger gewoon wat ik moest doen.”
“Waarom stop je niet gewoon met gamen?”
“Ik word gek van dat luie gedrag!”
“Je bent echt verslaafd aan die schermpjes!”
Misschien hoor je jezelf hier terug. Ik herinner me al die frustratie hier thuis nog goed: je kind heeft prima hersens, ziet zelf ook dat die deadline eraan komt, maar doet… gewoon… niets.
En helpt het wat jij dan roept? Of escaleert het dan vooral? In dit blog geef ik je een paar gesprekstips die ik in mijn praktijk inzet bij leerlingen.
Het aapje dat het brein overneemt
Tim Urban, schrijver van de populaire blog Wait But Why, beschrijft in zijn artikel Why Procrastinators Procrastinate hoe het brein van een mega-uitsteller werkt. Hij gebruikt daarvoor een beeld dat veel mensen direct herkennen: in het hoofd van iemand die uitstelt, woont een Instant Gratification Monkey. Een aapje dat alleen maar plezier wil NU METEEN.
En dat aapje grijpt het stuur zodra een taak saai, moeilijk of onzeker voelt. Zo wordt alles meteen interessanter dan huiswerk: TikTok, Snapchat, YouTube, de koelkast…
Tim Urban beschrijft ook het Panic Monster, het enige wezen dat het aapje bang maakt. Die monster verschijnt pas als een deadline écht dichtbij komt, en pas dan neemt de rationele kant van het brein het stuur weer over. Herken je dat? Je kind doet drie weken niks en maakt het werkstuk de avond ervoor toch nog af. Dat is echt ook dat puberbrein dat nog heel moeilijk kan kiezen voor dingen die pas over een tijdje belangrijk zijn (die toets, dat PO), als er zoveel dingen op korte termijn leuker of interessanter zijn.
Of nog simpeler: de grafiek die alles verklaart
David Cain, schrijver van de site Raptitude, tekende ooit een grafiek van hoe angst en uitstellen met elkaar samenhangen. Ik heb hem op een A4 geprint aan de muur hangen:
Wat die grafiek laat zien: zodra je weet dat je iets moet doen, maar er nog niet aan begint, loopt de spanning op. En die blijft oplopen zolang je er niets mee doet. Je kind dat “gewoon niets doet” aan dat PO, is van binnen wel degelijk met die opdracht bezig, in de vorm van een zeurend gevoel op de achtergrond.
Cain noemt de fase waarin de deadline verstreken is en je nog steeds niets hebt gedaan de “hell zone.” De schaamte en de druk worden dan zo groot dat ze je juist verder verlammen. Veel leerlingen kennen dit gevoel maar al te goed. Het lijkt op wat Tim Urban hierboven beschrijft als het moment van het ‘Panic Monster’, met dit verschil: als de schaamte te groot wordt, komt de Panic Monster soms helemaal niet meer opdagen en bevriest je kind volledig.
Het slimste wat je volgens Cain kunt doen is de uitstelperiode zo kort mogelijk houden, want het enige wat er in die fase gebeurt is dat de spanning toeneemt. En zie ook de grafiek: zodra je begint, zakt meteen je spanning.
Daarom helpt “doe het gewoon” zo weinig. Blijkbaar zit je kind al in een soort verlamming. Dan helpt het om het begin héél klein te maken: bijvoorbeeld de opdracht nog eens goed lezen,
Wat je thuis meteen al kunt doen
Als je kind uitstelt, zit hij/zij vaak vast in een combinatie van spanning, uitstelgedrag en schaamte. Jouw boosheid of ongeduld voegt daar nog een laag negativiteit aan toe, en maakt de drempel alleen maar hoger.
Wat meer oplevert: naast je kind gaan zitten en vragen wat je kind voelt bij die opdracht. Niet “wanneer ga je het doen?” maar “wat maakt het zo moeilijk om te beginnen?” Soms is het antwoord: ik weet niet hoe ik moet beginnen. Soms: het is zo veel. Of: ik snap er niks van.
Dat zijn allemaal aanknopingspunten voor je om mee verder te gaan.
Wat je ook kunt doen: deel de TedTalk van het aapje en het panic monster. Laat je kind de grafiek zien. Humor en herkenning werken vaak beter dan een preek.
Samen uitzoeken wat werkt
Uitstelgedrag hangt vaak ook samen met spanning, zelfvertrouwen en het leren omgaan met moeilijke taken. Help je kind dit soort hobbels te nemen, door er samen rustig naar te kijken.
En ergens is het ook een beetje de aard van het beestje. Ik weet nog dat onze zoon bij een opdracht van mij zich hardop afvroeg: “Hoe lang kan ik dit nog uitstellen”. Ik herken dat patroon ook bij mezelf: hoe lang kan ik dit nog uitstellen? Ik heb alleen door schade en schande moeten leren wanneer dat uiterste moment is.
Merk je dat je kind er echt last van heeft (op school of mentaal), dan is het soms fijn om er iemand bij te halen die hier ervaring mee heeft. In mijn praktijk werk ik regelmatig met jongeren die op dit thema vastlopen. We kijken samen wat er achter dat uitstellen zit en hoe ze dingen handiger aan kunnen pakken.
De online training ‘Motiveer je puber!’ speciaal voor ouders helpt je ook om dit thema beter aan te pakken. Als je hem nu bestelt kun je meteen aan de slag!
