Maandag appte mijn man een foto met onze dochter (19) op de brancard in de sneeuw: na een ski-ongeval moesten ze de ambulance in. Weinig informatie, lange stiltes, en toen het bericht: fractuur in twee wervels, operatie of anders corset. Ik schoot direct in actie: vluchten zoeken, afspraken afzeggen, regelen.
Maar toen – na uren wachten – bleek dat het meeviel en geen operatie nodig was, toen voelde ik me ineens zo leeggezogen. Die hele volgende dag zat ik met een soort kater van de stress, terwijl zij en haar vader daar allang weer verder gingen met leven: dan maar niet skiën en lekker luieren aan de piste. Nog meer tijd voor de presale voor Harry Styles. Ikzelf moest me echt even bewust reguleren om me weer normaal te voelen.
Zo even helemaal in de stress schieten gebeurt zo vaak in gezinnen, bij pubers of ouders die ik spreek. Zo’n gevoel van dat het teveel is tegelijk.
Bijvoorbeeld een tiener van 16 die haar moeder op werk appt omdat ze het niet meer ziet zitten met alle toetsen. Of jongeren die overweldigd raken door emoties die zo heftig voelen, en waarover ze ook niet altijd willen of kunnen praten.
In dit blog lees je tips hoe je als ouders je kind kunt helpen die emoties te leren ‘reguleren’.
Wanneer 'mag' je kind je nog nodig hebben?
Laat ik vooropstellen: het is heel normaal en goed dat jongeren hun ouders nog nodig hebben voor emotionele steun. Maar er zit een verschil tussen tijdelijk hulp bieden en structureel de emotieregulatie van je kind overnemen. Als je kind bij elke tegenslag meteen naar jou rent om gekalmeerd te worden, de hele dag appjes stuurt, bouwt het geen vaardigheden op. En dat heeft gevolgen: straks op de studie, in een baan, in relaties: dan ben jij er niet om dat gevoel weg te nemen.
De kunst is dus hoe je je kind kan helpen om zelf die regulatie steeds beter aan te kunnen. En terwijl je dan wel beschikbaar blijft als het echt nodig is.
1. Erken eerst, los daarna pas op
Toen ik die eerste avond in paniek zat, hielp het niets als iemand had gezegd: “Maar je weet toch nog helemaal niet of het erg is?” Mijn brein zat op slot, de volgende dag ook nog. Man en kinderen begrepen niet waarover ik me druk maakte. Toen een lieve buurman een bloemetje kwam brengen voor de schrik, voelde ik me meteen meer ontspannen.
Hetzelfde geldt voor je kind. Als je dochter belt in paniek over morgen, zeg dan niet meteen: “Maar je hebt toch goed geleerd?” of “Vorige keer ging het ook goed.” Begin met: “Ik hoor dat je nu echt gestrest bent” of “Dit voelt nu heel heftig voor je, hè?”
Erkenning is niet hetzelfde als instemmen. Je hoeft het niet eens te zijn met de angst, maar je ziet wel dat die er is. Pas daarna kan je brein (en dat van je kind) weer gaan denken.
2. Gun je kind de tijd om te kalmeren
Ik gaf mezelf ‘the morning after’ een dag vrij. Gewoon omdat ik wist: als ik nu doorga alsof er niets gebeurd is, komt het later dubbel terug. Diezelfde ruimte hebben jongeren ook nodig.
Vraag je kind: “Wat heb je nu nodig om even tot rust te komen?” Misschien is dat 10 minuten alleen zijn, misschien een rondje lopen, misschien gewoon bij jou zitten zonder te praten. Niet direct: “OK, wat gaan we eraan doen?” maar eerst ruimte om te landen.
En soms komt daarna die aftershock, dat nagevoel als de spanning eraf is maar je nog steeds rot voelt. Ook dat mag er zijn. Je kunt uitleggen dat het erbij hoort, en dat het over gaat.
3. Vraag wat ze nodig hebben in plaats van overnemen
Hier wordt het spannend voor ouders. Je wilt helpen, je ziet je kind lijden, dus je gaat in de oplossingsmodus. “Zal ik even bellen met je mentor?” “Ik stuur wel een appje naar die vriendin?” “Laten we samen je planning maken.”
Maar vraag jezelf af: helpt dit mijn kind om volgende keer zelfstandiger te zijn, of maak ik me vooral zelf minder ongerust?
Probeer in plaats daarvan: “Wil je dat ik meedenk, of wil je gewoon je verhaal kwijt?” Of: “Hoe kan ik je nu het beste helpen? Door te luisteren, door vragen te stellen, of door mee te denken over een oplossing?”
Soms belt je kind niet voor een oplossing. Soms belt ze gewoon om even te horen dat jij er bent. En dat is prima – zolang je niet automatisch overneemt wat zij zelf zou kunnen doen.
4. Help met concreet maken, niet met oplossen
Toen ik vast zat in die paniek over Laura, hielp het dat mijn broer alle mogelijke opties met me doornam. En in actie komen, vluchten zoeken, treinen zoeken, dat gaf me focus.
Help je kind om dat zelf te vinden: “Welk klein stapje zou nu helpen?” of “Wat is het eerste dingetje dat je zou kunnen doen?”
Niet: “Je moet gewoon beginnen met leren.” Maar: “Waar zou je mee willen beginnen?” of “Wat voelt als het minst erge onderdeel om mee te starten?”
Dat verschil lijkt klein, maar het is enorm. In het ene geval vertel jij wat te doen (jij blijft verantwoordelijk), in het andere help je je kind om zelf de controle terug te pakken.
5. Laat zien hoe je jezelf reguleert
Dit is misschien wel de krachtigste tip. Kinderen leren niet van wat je zegt, maar van wat je in je eigen gedrag laat zien.
Vertel hardop: “Ik merk dat ik onrustig word, ik ga even een rondje lopen” of “Ik adem even rustig voor ik hier op reageer” of zoals ik deed: “Ik geef mezelf vandaag even de tijd om bij te komen.”
Als je kind ziet dat jij ook worstelt, én dat je jezelf helpt, leert ze: dit is normaal en dit kun je zelf doen. Als je altijd stoïcijns blijft of juist helemaal meegaat in paniek, leert je kind daar weinig van.
6. Jullie hebben elk je eigen werkelijkheid en dat kun je benoemen
Voor mij was dochters ongeval heftig. Voor haar was het vervelend maar vooral een praktisch dingetje: ze had pijn, een saaie dag in het ziekenhuis, en ging daarna weer verder met haar aangepaste vakantie: zij reguleerde een stuk beter dan ik.
Zo is het ook vaak tussen jou en je kind. Voor jou is die toets, die ruzie, dat conflict misschien overzichtelijk. Voor hen voelt het nu enorm. Zeg dus niet meteen: “Joh, er zijn ergere dingen” of “Maak je niet druk” Zeg wel: “Voor jou voelt dit nu heel groot, en dat mag. Ik snap dat dit voor mij anders aanvoelt.”
Zo’n zinnetje alleen al geeft ruimte. Relativeren komt vanzelf als de emotie gezakt is.
7. Geef ze de tools - zonder forceren
Ik heb verschillende technieken die mij helpen: bewust uitademen, concrete actie zoeken, mezelf een dag gunnen. Dat zijn dingen die ik in de loop der jaren geleerd heb.
Deel zulke tools met je kind, maar dwing ze niet op. “Dit helpt mij als ik gestrest ben, misschien helpt het jou ook, of misschien vind je iets anders dat beter werkt.”
Geen: “Je moet nu gaan ademhalen.” Je hebt vast al gemerkt dat tieners een hekel hebben aan ‘moeten’…
Het grotere plaatje
Als je kind je belt in paniek, wil dat niet per se zeggen dat er iets mis is. Soms is het gewoon even te veel, en dat is ok. Maar let op het patroon: belt ze je elke keer? Kan ze daarna zelf weer verder, of moet jij het overnemen? Wordt ze steeds beter in zichzelf kalmeren, of blijft ze even afhankelijk?
Jouw doel is op zich niet dat je kind je niet meer nodig heeft. Jouw doel is dat ze zichzelf steeds beter leert kennen, weet wat haar helpt, en weet wanneer ze hulp nodig heeft en wanneer ze het zelf aankan.
Net zoals ik die dag na dat ongeval: ik gunde mezelf rust, dacht na over wat er nou in mezelf gebeurd was, en kon weer beter ontspannen.
In mijn boek ‘Versla je faalangst!‘ staan veel oefeningen die helpen met het reguleren van die emoties. En deze week in de Pubers met Faalangst Podcast vind je een aflevering speciaal voor leerlingen zelf: S4 E24 Tienertips: 3 manieren om jezelf snel te kalmeren. Deel het met je kind!
