Stel je voor: je zit op 4 mei met je puber voor de tv te kijken naar een interview over de oorlog. En dan zegt je kind: “Dat slaat dus echt helemaal nergens op, dat hij gaat huilen om z’n opa die hij niet eens gekend heeft.” Een vriendin vertelde me over deze situatie bij haar thuis, maar “dat slaat toch nergens op” komt hier thuis ook regelmatig voor.
Hoe zou jij reageren, op 4 mei? De vader in dit voorbeeld raakte witheet: zijn zoon was respectloos, empathieloos en dom, dat hij juist op deze avond zó’n toon aan sloeg.
De zoon ging in de verdediging: ja maar ik huil toch ook niet om mijn opa die ik nooit gekend heb? En de situatie escaleerde alleen maar verder.
Zo’n opmerking van een puber dat iets gewoon helemaal nergens op slaat, die ken ik bij ons thuis ook wel. Het is er eentje die als een lap op een stier kan werken.
Hij weet niet wat hij niet weet
Een puber, of die nu 12 is of 18, heeft een wereldbeeld dat nog volop in ontwikkeling is. Dat klinkt logisch en weet je ook wel, maar soms vergeten we dat bij zo’n botte uitspraak. Want hij brengt het als een feit, alsof hij er alles vanaf weet. En dat is ook wat het is: hij denkt dat hij alles weet, omdat hij nog niet weet wat hij niet weet.
Als we het dan hebben over 4 mei: dan is er een hoop dat nog niet in dat wereldbeeld bestaat. Ga maar bij jezelf na: alle verhalen over de oorlog werden pas heftiger toen je zelf ouder werd en een gezin had. Je hebt ook al veel meer verhalen over dood en gemis meegemaakt, al dan niet in je eigen omgeving. Je hebt ook een rugzak aan bagage van jouw ouders en grootouders en hun verhalen over de oorlog, en het verdriet of de de gepaste stilte die daar altijd bij hoorde.
Die puber is echt niet gevoelloos. Hij mist gewoon nog een hoop ervaringen. En wat hij niet weet kan hij ook niet voelen. En als je dan daar je verbazing over toont “Waarom huilt die man op tv?” en je krijgt te horen dat je geen gevoel hebt, dan is dat eigenlijk een gemiste kans op een leerzaam gesprek.
Helpen ondertitelen
Als ouder is het verleidelijk om te corrigeren op het moment dat je schrikt van wat je kind zegt. Begrijpelijk. Maar wat er dan gebeurt is dit: je kind voelt zich aangevallen op iets wat voor hem gewoon een gedachte was. En wie zich aangevallen voelt, gaat in de verdediging. Voor je het weet sta je allebei weer een treetje hoger op de escalatieladder.
Wat had de vader anders kunnen doen? Hij had kunnen vragen: “Hoe bedoel je dat?” Of: “Dat snap ik wel, eigenlijk. Ik had dat op jouw leeftijd misschien ook niet begrepen.” En dan had hij iets vertellen over wat oorlog betekende voor zijn eigen familie. Dan had die jongen iets gekregen om mee verder te denken.
Dan was er helemaal geen ruzie geweest.
Dat is het verschil tussen corrigeren en inkleuren. Corrigeren zegt: jij zit fout. Inkleuren zegt: hier is iets wat jij nog niet ziet, laat me je dat laten zien. Eigenlijk geef je je kind wat extra ondertiteling bij situaties.
Ja maar, die grens dan?
Want misschien denk je nu: maar ik kan toch niet alles laten gaan? Soms zegt mijn kind iets wat echt niet kan.
Klopt! En dat mag je ook zeggen. Maar de manier waarop je dat doet, bepaalt of het aankomt. Een kind dat jouw afkeurig voelt, kruipt of in z’n schulp óf gaat in de verdediging, en in beide gevallen ben je hem of haar kwijt.
Dus als je eerst nieuwsgierig bent en interesse toont, krijg je daarna veel meer ruimte om iets te zeggen wat het kind niet wil horen.
“Ik begrijp dat je dit niet snapt. En ik wil je wel vertellen waarom dit voor mij anders voelt.”
Wat je nu meteen al kunt doen
Roept je kind de komende tijd weer eens iets wat je de wenkbrauwen doet fronsen: stel één vraag voor je reageert. Vraag rustig door naar wat je kind bedoelt. Adem even diep in en uit bij uitpraken als “Ja maar dat slaat nergens op” en blijf nieuwsgierig naar de gedachten erachter.
Vaak zit er achter een uitspraak die je schokt gewoon een gedachte die nog niet af is en wat ruimte nodig heeft. Jij bent degene die die ruimte kan geven. Juist als je dat wat vaker doet, zul je merken dat je kind ook wat beter met jouw grenzen omgaat.
